Сабағымызды жалғастырайық

Тапсырма: аударып көріңіз — попробуйте перевести:

Егер Сіз жол сапарда болсаңыз … Поезда (купеде, көлікте)…
— Сәлеметсіз бе!
— Амансыз ба!
— Бүгін шуақты күн екен, жолымыз болсын.
— Иә, рахмет күн ашық, көңілді отырып барамыз. Танысайық, атым ….Аты-жөніңіз (атыңыз) кім? Қай жерденсіз?

— Осы кеше салқын болып еді, міне күн де ашылды.
— Бізде де бұлтты болған, біраз жауын-шашын жауып, желді болатын.
— Иә биыл қыс жылы ғой, қатты аяз болған емес.
— Бара жатқан жеріміздің ауа райы қандай екен?
— Сіз қай жаққа барасыз?
— Мен … бара жатырмын. Онда ауа райы жылы болады, алаңдамаңыз.
— Қай елдің баласысың? Жұмыспен бара жатырсың ба, әлде қонаққа ма?
— Мен осы жердікімін, ағайындарға қонаққа бара жатырмын.
— Шай ішіп әңгімелесіп барайық, ұзақ жолды қысқартайық әңгімемен.
***
— Отбасың бар ма?
— Иә, отбасым бар
— Отбасың үлкен бе?
— Жоқ, отбасым үлкен емес (шағын)
— Отбасыңда неше адам бар?
— Отбасымда төрт адам бар
— Әке-шешең бар ма?
— Иә, бар.
— Олар кәрі адамдар ма?
— Иә, олар кәрі адамдар, зейнекерлер
— Бірге тұрасыңдар ма?
— Жоқ, олар ауылда тұрады
— Балаларың бар ма?
— Иә, екі балам бар (бір ұлым, бір қызым бар)
— Балаларың үлкен бе?
— Ұлым мектепте оқиды, ал қызым балабақшаға барып жүр
— Өзің қайда жұмыс істейсің?
— Мен кәсіпкермін, ал әйелім мұғалім болып жұмыс істейді (әйелім мұғалім)
— Нешедесің?
— Мен қырық бестемін
— Ағаң, әпкең бар ма?
— Иә, ағам ауылда, әпкем осы қалада тұрады
— Інің бар ма?
— Інім бар, ол студент, Астанада оқиды, жиендерім де бар, олар мектепте оқиды
Иә, туыс көп болған жақсы ғой.
***

Сабағымызды жалғастырайық…

Бүгінгі тақырыбымыз: Ауыспалы осы шақ — сложная форма настоящего времени.

Образуется при помощи деепричастной формы (несет смысловой оттенок) и 4 глаголов (отыр, жатыр, тұр, жүр).

Схема сложной формы настоящего времени: основа слова +  ып / іп / п / а / е (суффиксы деепричастной формы) + вспомогательные глаголы (отыр, жатыр, тұр, жүр) + личные окончания.

Мен апара

жазып

жатыр

отыр

мын
Сен сың
Ол
Сіз сыз
Біз мыз
Мен қарап жүр мін
Сен сің
Ол

Назар аударыңыз! апара, бара, келе, әкеле + жатыр, т.е. данные 4 глагола сочетаются со словом жатыр.

Тапсырма: орындап көріңіз — попробуйте выполнить.

Инфинитив/неопред.ф. Келер шақ-буд.вр

а,е,й

Өткен шақ-прош.вр

ды/ді, ты/ті

Нақ осы шақ –настоящ.вр.прост.ф. Осы шақ – настоящ. вр-сложная ф.
Жить, стоять — тұру Тұра – мын 1л.

—        сың 2л.

—        ды 3 л.

—        сыз вежл.ф.

—        -мыз мн.ч.

Тұрды – м

—        ң

—        —

—        ңыз

—        қ

Тұрып жатырмын

Тұрып жатырсың

Тұрып жатыр

Тұрып жатырсыз

Тұрып жатырмыз

Идти – бару
Сказать -айту
Дать,отдать – беру Бере – мін

—        сің

—        ді

—        сіз

—        міз

Взять,брать- алу
Говорить-сөйлеу сөйлей – мін

—        сің

—        ді

—        сіз

—        міз

Анализировать-талдау
Отнести, отвезти-апару
Принести-әкелу
Приходить-келу
Просить,запросить-сұрау
Сидеть-отыру  
Проверить-тексеру
Играть — ойнау
Планировать- жоспарлау  
Выполнять, исполнить — орындау